Ο ναός  της Αθηνάς στις Κουκουναριές ανεγέρθηκε περί το 700 π.Χ, αποτελώντας ;eναν από τους πρωϊμώτερους στο Αιγαίο. Ο ναός καταλαμβάνει περίοπτη θέση στις πλαγιές της ΝΑ πλευράς της ακρόπολης.  Οι Κουκουναριές είναι βραχώδης λόφος που εκτείνεται στον ΝΔ μυχό του κόλπου της Νάουσας, στην βόρεια Πάρο. Οι ανασκαφές αποκάλυψαν κατοίκηση από το τέλος της 3ης χιλ. π.Χ. ως την εποχή του Αρχιλόχου (περί το 650 π.Χ.).  Ο ναός διατηρεί μεγάλο τμήμα από την θεμελίωσή του, μαζί με το λίθινο μονολιθικό κατώφλι και μια από τις δύο μαρμάρινες βάσεις των δύο ξύλινων κιόνων που βάσταζαν την στέγη. Εσωτερικά, του τοίχους περιβάλλει χαμηλό έδρανο. Η αρχαιότητα της λατρείας προκύπτει από πλούσια κεραμική και πολυάριθμα αφιερώματα (αγγεία, ειδώλια, ανάγλυφοι πίνακες, λύχνοι, πήλινοι τρίποδες, κα.), με αφετηρια την ύστερη Πρωτογεωμετρική περίοδο. Η λατρεία συνεχίστηκε ακόμα και μετά την  εγκατάλειψη του αρχαϊκού οικισμού (περί το 650 π.Χ.), στον οποίο ανήκε ο ναός. Στα ανατολικά του εκτείνεται ορθογώνιο τέμενος. Στην βόρεια πλευρά αποκαλύφθηκε ο παραηλόγραμμος βωμός του ναού, με καμμένα οστά και προσφορές. Σε τομή που ανοίχτηκε στο εσωτερικό του τεμένους ήρθε στο φως παχύ  στρώμα καταστροφής, που εκάλυπτε  τοίχο  και περιείχε καμμένα κατάλοιπα και στάχτες, μαζί με  κεραμική της φάσης ΥΕ ΙΙΙΓ- Μέση.  Τα ευρήματα αποτελούν ένδειξη συνέχειας, χωρίς να είμαστε σε θέση να διαγνώσουμε άν το στρώμα φανερώνει συνέχεια κατοίκησης ή συνέχεια λατρείας από την ύστερη μυκηναϊκή περίοδο (ΙΙΙΓ) στην Εποχή του Σιδήρου.

Δημήτρης Σκιλάρντι

Koukounaries Temple of Athena

Tο άρθρο διαπραγματεύεται την ανασκαφή και τα ευρήματα από τον γεωμετρικό οικισμό των Κουκουναριών. Οι ανασκαφές στις Κουκουναριές διήρκεσαν από το 1976 ως το 1992. Διενεργήθηκαν σε διάφορες θέσεις του λόφου, όπου αποκαλύφθηκαν αρχιτεκτονικά κατάλοιπα και κεραμική του 8ου αι π.Χ.  Ιδιαιτέρως η έρευνα στο ΄Ανω Πλάτωμα που καταλαμβάνει στην κορυφή του λόφου έφερε στο φως τα ερείπια αυτοτελών οικιών, σχήματος παραλληλογράμμου, που τις χώριζαν στενοί δρόμοι. Στις οικίες βρέθηκαν εστίες , λίθινα θρανία και λίθινα πλατφόρμες για την τοποθέτηση αντικειμένων ή για ξεκούραση. Το νότιο άκρο καταλάμβανε ένα μεγάλο παραλληλόγραμμο μέγαρο.  Η κεραμική φανερώνει πως ο οικισμός άκμασε στο δεύτερο μισό του 8ου αι. π.Χ. και ότι η Πάρος διέθετε αξιόλογα τοπικά κεραμικά εργαστήρια. Παλαιότερα είχε υποστηριχτεί ότι δεν διέθετε δική της κεραμική γιατί δεν είχε κατάλληλα κοιτάσματα πηλού.  Ο γεωμετρικός οικισμός διαδέχτηκε την πρωτογεωμετρική φάση, που περιλάμβανε αξιόλογο αψιδωτό οικοδόμημα. Στην ίδια θέση και σε μεγαλύτερο βάθος βρέθηκαν τα ερείπια μυκηναϊκού ηγεμονικού συγκροτήματος που ιδρύθηκε αμέσως μετά το 1200 π.Χ. και πυρπολήθηκε περί το 1150 π.Χ.  Περί το 700 π.Χ. ο γεωμετρικός οικισμός εγκαταλείφθηκε, όταν οι κάτοικοι  μετακινήθηκαν  στα χαμηλότερα πρανή του λόφου.   Ο λόφος εγκαταλείφθηκε γύρω στο 650 π.Χ., εκτός από τον ναό της Αθηνάς, που συνέχισε να χρησιμοποιείται μέχρι τους Ελληνιστικούς χρόνους. Στους δύο αιώνες 8ος ως 7ος π.Χ. ανήκουν πολυάριθμοι οικισμοί που εντοπίτηκαν στην ΒΑ Πάρο. ΄Ολες οι θέσεις εγκαταλείφθηκαν μετά τα μέσα του 7ου αι. π.Χ., όταν η πρωτεύουσα Πάρος γώρισε μεγάλη ανάπτυξη.

Δημήτρης Σκιλάρντι

Koukounaries Geometric Settlement

Tά άρθρα διαπραγματεύονται την ανακάλυψη του μυκηναϊκού ηγεμονικού συγκροτήματος στην κορυφή του λόφου των Κουκουναριών. Οι ανασκαφές διενεργήθηκαν στο διάστημα 1976- 1992. Διαπιστώθηκε ότι στις αρχές του 12ου αι. π.Χ. εγκαταστάθηκαν στις Κουκουναριές Μυκηναϊοι πρόσφυγες προερχόμενοι από την μυκηναική Ελλάδα. Προέβησαν στην οχύρωση του λόφου και κατασκεύασαν στην κορυφή του σημαντικό ηγεμονικό συγκρότημα, το οποίο κατά την ανασκαφή βρέθηκε κατάφορτο ευρημάτων, αγγείων, όπλων, εργαλείων και αντικειμένων από χαλκό, πηλό, οψιανό, στεατίτη και ελεφαντοστούν. Η χρήση του οικοδομήματος περιορίζεται σε μία γενιά, περίπου.  Μετά από έντονη ακμή το συγκρότημα καταστράφηκε στην διάρκεια εκτεταμένης πυρκαγιάς (περίπου 1190-1150 π.Χ.). Πολυαριθμοι σκελετοί ενηλίκων, παιδιών και ζώων βρέθηκαν στο εσωτερικό του, συμπεριλαμβανομένων και αλόγων. Η ακρόπολη είχε αναπτύξει εμπορικές σχέσεις με την ηπειρωτική Ελλάδα και τα ΝΑ παράλια της Μεσογείου.  Πρόκειται περί σημαντικής ακρόπολης, μοναδικής στο Αιγαίο,  που διακρινόταν για την παραγωγή εξαίρετης κεραμικής. Η ανακάλυψη  Από την ακρόπολη προέρχεται και σπανιώτατο εύρημα , ο χαλινός αλόγου,  που φανερώνει πως η ακρόπολη διέθετε άλογα και δίφρους. Η ανακάλυψη χάλικινου χαλινού αλόγου στο ΄Ανω Πλάτωμα, αποτελεί σημαντικό τεκμήριο για την σπουδαιότητα της ακρόπολης. Αντίστοιχοι χαλινοί είναι γνωστοί απο μόνο δύο μεγάλα μυκηναϊκά κέντρα της ηπεριωτικής Ελλάδας, τις Μυκήνες και την Θήβα.  Το εύρημα υποδηλώνει την σπουδαιότητα και την στρατιωτική δύναμη των μυκηναϊκών Κουκουναριών. Μετά την καταστροφή, και εντός της ΙΙΙΓ,  η ακρόπολη επανακατοικήθηκε. ΄Εκτοτε συνέχισε να κατοικείται μέχρι το 650 π.Χ., περίπου.

Δημήτρης Σκιλάρντι

Mikenaika

Mikinaikes Koukounaries

Prehistoric Cyclades